IMF ve Dünya Bankası toplantıları Bangkok'ta: İran savaşı ve borç krizleri gündemde

Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın 2026 yılı yıllık toplantıları bu hafta Tayland'ın başkenti Bangkok'ta başlıyor. Toplantılar genellikle Washington'da yapılır; her üçüncü yılda bir üye ülkeye devredilir. 2029 toplantıları ise Abu Dabi'de gerçekleşecek.

Gündemi İran-İsrail-ABD savaşının sekizinci ayına girmesi, Hürmüz Boğazı'nın kısmi kapanması ve küresel petrol arzındaki %20'lik daralma belirliyor. Brent ham petrol fiyatları savaş öncesine göre yaklaşık %30 daha yüksek seyrediyor.

“Çoğu ülke için ortam, 'tedbirli bir hawkish duruş' için uygun.”

Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, küresel büyümenin boğaz kapanışına rağmen beklediğinden daha dayanıklı çıktığını, ancak diesel ve gübre fiyatlarının artışı ile beklenen "süper" El Nino etkisinin baskıyı yeniden artırdığını belirtti. Uzmanlar El Nino'nun 450 bine kadar ısı kaynaklı ölüme yol açabileceğini öngörüyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent "iç politik mesailer" nedeniyle toplantıya gelmedi; yerine iki üst düzey yetkili gönderdi. Bu yokluğun, G20 başkanlığını da yapan ABD'nin müttefikleri arasında hayal kırıklığı yarattığı ve İran savaşı, Ukrayna ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) yaptırımları konularındaki gerginlikleri derinleştirdiği aktarılıyor.

G7 ülkeleri, ABD Başkanı Donald Trump'ın Kasım seçimlerinden önce benzin fiyatlarını düşürme baskısıyla acil rezervlerden 100 milyon varil diesel ve ham petrol salınıma karar verdi. Trump aynı gün Rusya ile ek diesel sağlayan ve Moskova'ya geçici yaptırım muafiyeti getiren bir anlaşma duyurdu; Ukrayna Başkanı Volodymyr Zelenskiy bu hamleyi sertçe eleştirdi.

Savaş başladığı 28 Şubat'tan bu yana ticari envanterlerden 1 milyardan fazla varil petrol piyasaya sürüldü. Endüstri kaynakları depolama kapasitesinin sınırlı kaldığını uyarıyor. IMF Yönetim Başkanı Kristalina Georgieva, çoğu ülke için "tedbirli bir hawkish (sıkı para politikası)" duruşunun uygun olduğunu vurguladı. ABD Federal Reserve (Fed) Eylül'de faizleri 25 baz puan artırarak yeni bir sıkışma döngüsüne girdi; Avrupa Merkez Bankası ve Japonya Merkez Bankası da benzer yönde adımlar atıyor.

Yapay zeka altyapısının genişlemesi elektrik talebini ve borçlanmayı iterek tahvil getirilerini yukarı çekiyor; ABD milli borcu 40 trilyon dolara ulaştı. Kovid-19 ve 2022 Ukrayna istilası sonrası enflasyon etkileri hâlâ sürüyor; ABD'de enflasyon beş yıldır %2'nin üzerinde.