İsviçre'de 'daha katı nötralite' referandumu Rusya yaptırımlarını riske atıyor

İsviçre vatandaşları 27 Eylül Pazar günü, ülkenin yüzyıllık nötralite anlayışını anayasaya daha katı kurallarla bağlayan bir halk oylamasında karar verecek. "İsviçre Nötralitesini Koru" girişimi, hükümetin BM Güvenlik Konseyi onayı olmadan ekonomik yaptırım uygulamasını ve ülke saldırıya uğramadıkça NATO gibi askerî ittifaklarla işbirliği yapmasını yasaklıyor.

Girişim, 2022 Şubat'ta Rusya'nın Ukrayna'ya tam ölçekli saldırısı sonrası Bern'in AB yaptırımlarını büyük ölçüde benimsemesine tepki olarak doğdu. Pro Suisse derneği tarafından başlatılan ve UDC lideri Christoph Blocher tarafından desteklenen teklif, nötraliteyi "sürekli ve silahlı" olarak tanımlıyor.

“Oylamanın özü şu soruyu yanıtlamak: Rusya ve Ukrayna'yı eşit mi muamele edelim, yoksa agresör ile mağdur ayrımını mı yapalım?”

Hükümet ve parlamento, güvenlik politikasındaki esnekliğin kaybedileceğini ve ülkenin uluslararası işbirliğinden yalıtılacağını öne sürerek "hayır" oyu istiyor. Federal Konsey, mevcut sistemde her durumu ayrı değerlendirme yetkisinin korunduğunu vurguluyor.

Rusya, girişimi açıkça destekliyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, İsviçre Federal Bakanı Ignazio Cassis ile Temmuz 2025'te New York'ta yaptığı görüşmede, BM onaysız yaptırımların uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve bir nevi ekonomik savaş olduğunu tekrar etmiş.

Resmi verilere göre Temmuz itibarıyla İsviçre, Rusya şirket ve bireylerine ait 8,5 milyar İsviçre frangı (10,3 milyar dolar) ve Rusya Merkez Bankası'na ait 6,8 milyar frang (8,2 milyar dolar) varlığı dondurmuş. Federal Konsey, bu paraların konfiske edilmesi çağrılarını reddetmiş.

Uzmanlar, bir "evet" sonucunun İsviçre'yi Avusturya ve İrlanda gibi diğer nötr ülkelerin artan savunma harcamaları ve NATO'ya yaklaşma eğiliminin tersine, uluslararası işbirliğinden koparabileceğini uyarıyor. Tarihçi Marco Jorio, oylamanın aslında "Rusya ve Ukrayna'yı eşit mi muamele edelim, yoksa agresör ve mağdur ayrımını mı yapalım" sorusunu sorduğunu belirtiyor.

Anketler kitlelerin hâlâ kararsız olduğunu gösteriyor. Bern Üniversitesi politikacı Fabio Wasserfallen'a göre oy, nötraliteye karşı değil, nötralite ne anlama geldiği üzerine. Sonuç, İsviçre'nin mevcut Avrupa güvenlik mimarisindeki yerini yeniden şekillendirecek.