Nobel Kimya Ödülü Kagan ve Soai'ya: Moleküllerin ayna simetriği çözüldü

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Kimya Ödülü'nü Fransız kimyager Henri Kagan (95) ve Japon bilim insanı Kenso Soai (76) arasında eşit paylaştırdı. İki bilim insanı, canlı hücrelerin proteinlerinde yalnızca aminoasitlerin "sol el" varyantının bulunmasının nedenini bir asır süren gizemden çıkardı.

Kagan, 1986 yılında kimyasal reaksiyonları manipüle ederek ayna görüntülü moleküllerden (enantiomerler) birinin fazlasını üreten bir yöntem keşfetti. Soai ise bu etkiyi otokatalizle kendi kendini artıran bir sistemde kanıtlayarak, küçük bir başlangıç farkının nasıl büyük bir homokiraliteye (tek el kullanımına) dönüştüğünü gösterdi.

“Bu, hayatımın en heyecanlı günü, Profesör Henri Kagan ile bu ödülü paylaşmaktan çok mutluyum.”

Bu keşifler, ilaç endüstrisini kökten değiştirdi. Daha önce ilaçlar her iki moleküler el varyantını da içerirdi; bunlardan biri tedavi ederdi, öteki ise talidomit faciasında olduğu gibi ciddi yan etkilere yol açabilirdi. Bugün "asimetrik sentez" yöntemleri sayesinde sadece istenen varyant üretiliyor.

Fransız Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, ödülü "tüm bir araştırma ömrüne layık bir tanıma" olarak nitelendirdi. Japon Başbakanı Sanae Takaichi de Soai'yı aratarak "Japon olarak çok gururluyum" dedi. Kagan'ın kızı Veronique Le Deunff, babasının yaratıcılığının yeni araştırma yolları açtığını belirtti.